Икӗ тӗнчене ҫыхӑнтарнӑ юрату историйӗ

Чӑваш каччипе чукча пикин хӑйне евӗрлӗ туйӗ Пушкӑртстанри Пысӑк та туслӑ ҫемье çулталӑкӗн илемӗ пулса тӑнӑ.
Пушкӑртстан Республикинче официаллӑ майпа пӗлтернӗ Пысӑк та туслӑ ҫемье çулталӑкӗнче июнӗн 6-мӗшӗнче район центрӗнче чӑн-чӑн тӗлӗнтермӗш пулса иртнӗ! Кунта туй церемонийӗсене ирттерме халӑхра асамлӑ цифрӑсем текеннисем —«06.06.26»
— хӑйсен тӗп рольне вылянӑ пулмалла. Пишпӳлек районӗнчи ЗАГС пайӗнче ҫак кун пӗр-пӗрин хыҫҫӑн пилӗк мӑшӑрлану церемонине регистрациленӗ. Кӑнтӑрла ҫитеспе ĕнтӗ Пишпÿлек урамӗсем вӑхӑт ҫак ятпа илемлетнӗ нумай-нумай автомобильсем центр еннелле каякан клаксонсен кӗвӗллӗ сассисемпе тулма пуҫланă, пурне те ҫутӑ пулӑм — туй ҫинчен пӗлтернĕ.
Ҫак илемлӗ пилӗк туйран пӗри, пирӗн шутпа, тӗлӗнме те, хавхаланма та тивӗҫлӗ. Илемлӗ Пишпӳлек районӗнче, шӑпах Мелевĕспуç ялӗнче тата районти ЗАГС пайӗнче, ҫемьери интереслӗ историн чи телейлӗ сыпӑкне пуҫлама икӗ шӑпа пӗрлешнӗ. Ҫак кун Чукотка автономи округӗнчи, Ҫурҫӗр Пӑрлӑ океан хӗрринчи пӗр ятлӑ бухтӑра — Провидения портӗнче вырнаҫнӑ Провидения поселокӗнчи чипер чукотка пики Софья Тымнекаунаут чӑваш каччи Александр Черновпа çĕрĕсемпе ылмашӑннă. Чукоткӑра вунӑ ҫула яхӑн ӗҫлекен Александр Чернов хӑйӗн савнӑ пикине Софья Евгеньевнана шӑпах хӑйӗн пӗчӗк тӑван ҫӗршывӗнче — Пишпÿлек районӗнче — регистрациленсе туй тума ӳкӗтлеме пултарнӑ, илсе килнӗ. Инҫетри Заполярьери пӑлан ӗрчетекенсемпе пулӑҫсен туй кортежӗн ҫакӑн пек тӗлӗнмелле тӗслӗхне Пишпÿлекри гражданла лару-тӑру акчӗсене ҫыракан органсенче ӗҫлекенсем аса илеймен. Ку пӗрремӗш те пӗртен-пӗр тӗслӗх пулчӗ пулӗ. Ҫапла вара кӑҫал ҫулла ЗАГС районти пайӗнче ҫамрӑк мӑшӑрӑн 15 туйне регистрацилеме палӑртнӑ-ха. Ҫакна вара Пысӑк та туслӑ ҫемье çулӗнче хӗрӳллӗн саламлама пулать!
— Халӑхра кашнин хӑйӗн шӑпи теҫҫӗ. Шӑпах вӑл пирӗн ентешӗмӗре Александр Чернова Амур облаҫӗнче ҫар службине пӗтернӗ хыҫҫӑн çӗр хӗррине яхӑн — Чукоткӑна, пурнӑҫри чи тӗп парне— унӑн танлаштарайми те юратнӑ Софьйӑпа тӗл пулни патне илсе пычӗ, — нумаях пулмасть тата хаваслӑ шавласа кайнӑ ҫемьери туй уявӗнчи асра юлнӑ эпизодсемпе паллаштарать Мелевĕспуçĕнчи кану ҫурчӗн ертӳҫи Алена Анатольевна Еремеева. - Сашӑна эпӗ мӗн ачаран пӗлетӗп. Вӑл хӑйӗн ашшӗ-амӑшӗн Сергей Александровичпа Екатерина Анатольевнан пӗртен-пӗр ывӑл. Пӗчӗкренех юрлама питӗ юрататчĕ. Ҫавӑнпа пирӗн каччӑ хитре кӑна мар, питӗ пултаруллӑ пулнине уйрӑмах палӑртас килет. Ҫак ятпа мана халӗ 2022 ҫулхи пуш уйӑхӗн 19-мӗшӗнче Пишпÿлекри ҫамрӑк вокалистсен регионсен хушшинчи «Шăпчăк сасси» конкурсӗ иртнине аса илме кӑмӑллӑ. Ун чухне конкурса «Чӑваш эстрада юрри» номинацире 22 хӑйпултарулӑх тата професси вокалисчӗ хутшӑннӑ. Пӗрремӗш тата иккӗмӗш турсене иртнӗ хыҫҫӑн финалистсем Пишпÿлекри Культура керменӗн сцени ҫине пухӑнчӗҫ. Эпӗ Сашӑн илемлӗх ертӳҫи пулнӑшӑн мухтанатӑп. Вӑл вара, унчченхи пур тапхӑрта та чаплӑ тухса, пирӗн суйласа илнӗ композицие хӑйӗн Турă тата ашшӗ-амӑшӗ парнеленӗ сасӑпа питӗ лайӑх шӑрантарчӗ. Шӑпах ҫак сӑмах ӑна ҫӗнтерӳпе I степеньлӗ лауреат дипломне тивӗҫтерчӗ. Пирӗн ентеш маттур та шăхлăчипе вӑйӑҫ кӑна мар. Вӑл Аксаковăри вӑтам шкулӗнчен вӗренсе тухнӑ хыҫҫӑн Пелепей хулинчи 40-мӗш профтехучилищӗре газоэлектросварщика вӗреннӗ. Унӑн аллисем ылтӑн! Анадырь хулинчи Чукоткӑна лексен инженер-электрик аслӑ пӗлӗвне илнӗ. Вара Провидения портӗнче хӑйӗн специальноҫӗпе ӗҫлеме тытӑннӑ.
Инҫетри Ҫурҫӗрте каччӑ чукотка пӑлан ӗрчетекенсен нумай ачаллӑ ҫемйинчи питӗ сӑпайлӑ та чипер хӗрпе паллашнӑ. Шел те, Софьйӑн ашшӗ-амӑшӗ çут тӗнчерен ир уйрăлнӑ. Ӑна ачаранах тӑван аппăшĕ Ляна Евгеньевна ӳстернӗ. Сашӑпа Софья тӑватӑ ҫул туслӑ пулнă. Каччӑ хӑйӗн ҫураҫнӑ хӗрне пӗчӗк тӑван ҫӗршывне темиҫе хутчен те илсе килнӗ. Пушкӑртстанпа Пишпÿлек районне чи малтанхи хут килсе кайсан Чукотка хӗрӗ ҫут ҫанталӑк илемӗнчен: вӑрмансенчен, ҫӑлкуҫсемпе юханшывсенчен, сӑртсемпе Урал тӑвӗсенчен тӗлӗннӗ, ытарайман. Чукоткӑна килсен вӑл тусӗсемпе тӑванӗсене мӗн курнине тӗплӗн каласа кӑтартнӑ, унӑн каччин тӗлӗнмелле енĕ ҫинчен каласа панӑ. Ҫавӑнпа та туя Чукоткӑран хӑнасен тусӗсемпе тантӑшӗсенчен, Софьйӑн йышлӑ тӑванӗсенчен тӑракан пысӑк та туслӑ делегацийӗ килнӗ. Сахалинран, Камчаткӑран тата Владивосток хулинчен çак туя Александрӑн тусӗсемпе ҫар юлташӗсем те килнĕ.
— Уяв кунӗнче 2026 çулхи июнĕн 6-мĕшĕнче Пишпÿлек ЗАГСӗн стенисене Мендельсон маршӗ янӑранӑ май ҫамрӑксен чӗрисем чаплӑн ҫураҫсан пӗр ҫӗре пӗрлешрӗҫ, - хавхалануллӑ сасӑпа малалла тӑсать Алена Анатольевна. - Ку вӑл абсолютлӑ килӗшӳлӗх кунӗ пулчӗ, унта саккунлӑ официаллӑ церемонин ҫирӗп процедури пӗчӗккинчен пуҫласа пысӑккине ҫитиччен пурин те чараксӑр хаваслӑхӗпе, савӑнӑҫӗпе ылмашӑнчӗ. Ӳкерчӗкрен пуҫласа уяв банкечӗ пӗтӗмпех вак-тӗвек таранах шухӑшласа хунӑ, ҫак илемлӗ мӑшӑр пӗр-пӗрне: «Ҫапла!» тени таран.
Ку вӑл мӑшӑрланӑва регистрацилесси кӑна мар, нумай нациллӗ пысӑк туй пулнӑ, унта чӑваш тата чукча халӑх йӑли-йӗрки пӗр-пӗринпе пӗрлешнӗ, унта чикӗсӗр телейпе хаваслӑх атмосфери хуҫаланнӑ. Манӑн унччен чылай чӑваш тата вырӑс, тутар тата пушкӑрт туйӗсенче пулма тиветчӗ, вӗсене те тахҫанах хӑнӑхнӑ темелле, анчах чукча хӑнисем парнелени мана хытах тӗлӗнтерчӗ. Ку вӑл ҫурҫӗр тӗсӗпе — чукчасен наци йӑли-йӗркипе, йӑли-йӗркипе —ҫурҫӗр шевлин чӑн-чӑн шевли пулнӑ: чукотка тумӗсемпе, импровизациленӗ яранга ҫывӑхӗнче пӑлан ӗрчетекенсен юррисемпе ташшисемпе. Инҫетри Ҫурҫӗрте пурӑнакансем халӗ те ҫутҫанталӑк вӑйӗсем тата тӗп суя тӗнлӗ тотем — ҫурҫӗр пӑланӗ умӗнче пуҫ таймалли йӑла-йӗркесене упраҫҫӗ. Христиан тӗнӗн чӑвашӗсен те тӗнлӗ йӑла-йӗрке сыхланса юлнӑ, сӑмахран, «чÿк туни» е «тĕш-мĕш». Пирӗн туй банкетне Пелепей хулинчи кафере ирттерме йышӑннӑ. Ҫапла вара эпир банкетра чаплӑн уҫӑлса ҫӳрерӗмӗр кӑна мар, Пелепейре пурăнакансене те туй сулӑмӗпе, наци колоричӗпе тӗлӗнтертӗмӗр. Чӑвашсен икӗ кун туя вылясси йӑлана кӗнӗ. Тепӗр кунне Мелевĕспуçĕнче тӑхлачӑсем валли туй ирттернӗ — «ҫĕнӗ хăта» чӑваш халӑх йӑли-йӗркипе халалланӑ ӗнтӗ. Пирӗн ҫӗнӗ пӑлан ӗрчетекен тӑвансене ку питӗ килӗшрӗ. Юлашкинчен манӑн çапла калас килет: Сашӑпа Софья союзӗ ҫутӑпа, ӑшӑпа тата ӗмӗрхи вӗҫӗ-хӗррисӗр юратупа тултӑр.

Владимир СМОЛОВ.
Сӑнӳкерчӗкӗсем: Владимир Смолов.