«Пурнӑҫра икӗ хут ӑнăçу пулчĕ»

Ҫапла шутлать Афганистанри ҫапӑҫусен ветеранӗ тата ҫав вӑрҫӑран чӗрӗ-сывӑ таврӑннӑ интернационалист - ҫар ҫынни, кайран юратнӑ хӗрӗн аллипе чӗрине ярса илнĕ, Хушăлка ял Советĕнчи Петровка ялĕнчи Юрий Александрович Васильев.
Районти пӗчӗк ялсен пурнӑҫӗпе ырлӑхӗ паян хӑйсен пӗчӗк тӑван ҫӗршывне чунтан юратса пурӑнакан ҫынсен общество пурнӑҫне хастар хутшӑннинчен нумай килет. Хӗрӗх ҫул ытла тăван Петровкӑра пурӑнакан Васильевсен ҫирӗп мӑшӑрӗ ырӑ тӗслӗх пулса тӑрать. Вӗсем паян пысӑк ҫуртра - тимӗртен тата профнастилтан илемлӗ хапхапа хӳме ҫавӑрса илнӗ чӑн-чӑн теремра - пурӑнаҫҫӗ, хӑйсен хресчен хуҫалӑхне тытса пыраҫҫӗ, килти выльăх-чĕрлĕх ӗрчетеҫҫӗ, пахчапа сада пӑхаҫҫӗ.
Ҫакӑнпа пӗрлех вӗсем иккӗшӗ те ял тӑрӑхӗнчи хастар обществӑлла деятельсем. Шӑпах ҫакӑнта интернационалист ҫар ҫыннипе, ҫавӑн пекех унӑн ҫемйипе паллашма, эпир малтанах шӑнкӑравласа, тӗлпулу пирки калаҫса татӑлнӑ хыҫҫӑн, Хушăлка ял хутлӑхӗн пуҫлӑхӗпе Виктор Владимирович Тимофеевпа кайрӑмӑр. Илемлӗ калинкене уҫсан эпир тӗреклӗ хуралтӑсемпе хуҫалӑх хуралтисемлӗ, юр тасатма ҫакмалли кӗреҫеллӗ МТЗ-Беларус 82.1 ҫӗнӗ кустӑрмаллӑ тракторлӑ пысӑк картишне кĕрсе тăтăмăр. Палламан хӑнасем килнине чи малтан шурӑ тӗслӗ янравлӑ лайка асӑрхарӗ, ют ҫынсем килни ҫинчен трактор патӗнче тӑрмашакан хӑйӗн хуҫине вӗрсе асӑрхаттарчӗ. Вӑл вара пире асӑрхаса, йытта лӑплантарса, пирӗн пата хирӗҫ утрӗ. Алӑ тытса паллашнă хыҫҫӑн, пӳрте кĕме чӗннӗ хуçалăх хуҫи хӑйӗн биографийӗнчи интереслĕ фактсене каласа пачӗ.
— Эпӗ хамӑн чи тӑван ялта, пилӗк ача пулнӑ Хушăлкари совхоз рабочийӗсен пысӑк та туслӑ ӗҫчен ҫемйинче виҫҫӗмӗш ача пулса ҫуралса ӳснӗ. Ҫапла вара эпир виҫӗ хут рабочисем пулсан та, пурпӗрех чунпа, вӑхӑтпа хресченсем. Чи кирли те — пӗчӗк тӑван ҫӗршывшӑн, шӑпах ӑҫта ҫуралнӑ, çавăнта юрӑхлӑ пулнӑ, - пуҫлать хӑйӗн историне Юрий Александрович. - Хушăлкари вӑтам шкултан вӗренсе тухсан 1978 ҫулта совхозра тӗрлӗ ӗҫ тӑвакан тата тракторист пулса ӗҫлеме тиврĕ. 1979 ҫулхи октябрĕн 25-мӗшӗнче вара мана ҫара çар хӗсмете илчӗҫ. Ленинградри ҫар округне танк ҫарӗсене хӗсмете лекрĕм. Унта ҫар присягине йышӑнтăм, ҫамрӑк боец курсӗ хыҫҫӑн гварди танк полкӗн механик-водителӗ пулса тӑтăм. Декабрӗн 26-мӗшӗнче - Совет ҫарӗсен пĕчĕк контингентне Афганистана кӗртесси ҫинчен пӗлтерсенех, пире командирсем ӑнлантарнӑ тӑрӑх, афган халӑхӗн Апрель революцийӗн демократилле ҫапӑҫӑвӗсене хӳтӗлес тӗллевпе пирӗн полк васкавлӑ йӗркепе пӗтӗм личнӑй составпа тата боеприпаслӑ ҫар техникипе ҫар эшелонӗ ҫине тиенчĕ те Туркмен ССРне ҫул тытрĕ. Чугун ҫул составӗ, кӑварланнӑ пек, пӗр чарӑнмасӑр пычĕ. Афганистана чикӗ урлӑ эпир танксемпе хамӑр ҫулпа кӗтӗмӗр ӗнтӗ.
Бронемашинӑсемпе Т-72 тата Т-52 танксем ҫинчи виҫӗ гварди полкӗнчен тӑракан танк колонни, БТРсемпе хирти кухньӑллӑ танксем нумай ҫухрӑма тӑсӑлчĕç. Эпир Термез хулине ҫитрӗмӗр те çавăнта вырнаçрăмăр. Анчах ку пирӗн дислокацин юлашки пункчĕ пулмарĕ-ха. Пирӗн полка васкаса Афганистанӑн тӗп хулине Кабула президент керменне десантниксемпе «Альфа» ушкӑн ҫапса кӑларнӑ маджахедсенчен хӳтӗлеме ячӗҫ. Ҫапла манӑн хамӑн однополчансемпе Афганистанра «дембель» таранах — 1981 ҫулхи декабрĕн 28-мӗшӗччен - хӗсметре тӑма тиврӗ. Хӑш чухне пирӗн ГСМ тата боеприпассем тиенӗ колоннӑсене, ҫавӑн пекех афган халӑхӗшӗн гумконвойсене ӑсатма тиветчӗ. Халӗ ҫавӑн чухлӗ ҫул иртсен Афганистана ҫарсене мӗншӗн кӗртмеллеччӗ, шӑпах танк полкӗсене? Ытти ҫар тĕсĕсемшӗн каламастăп. Афганистан - туллă ҫӗршыв. Танк хӑвачӗ вара тусем çук тӳрем вырӑнсенче кирлӗ , унта пӗр енче чул хӳмеллĕ чулпа тусем, тепӗр енче тарӑн ту хушӑкӗсем, çавăнпа танксем лайӑх мишеньсем пулса тӑраҫҫӗ. Душмансем вара ту ҫулĕсен серпантинӗсем ҫине минӑсем хуратчĕç е ытларах гранатометпа тата «стингерсемпе» авангардра пыракан танка ҫапса ҫӗмӗретчĕç, унтан ҫавӑнтах колонна хыҫӗнчен пыракан танка та персе чаратчĕç. Ҫапла вара мана пурнӑҫра ҫав афган вӑрҫинчен чӗррӗн те аманмасӑр киле таврӑнни пысӑк телей пулчӗ.
Иртнӗ ӗмӗрӗн сакӑрвуннӑмӗш ҫулӗсен пуҫламӑшӗнче Совет Союзӗ туслӑ та тӑванла республикӑсен хӑватлӑ патшалӑхӗ пулнӑ. Пур ҫӗрте те мирлӗ ӗҫ пурнӑҫӗ вӗресе тӑнă. Пур ҫӗрте те ҫамрӑк ĕç аллисем кирлӗ пулнă. Хушăлкари пилӗк ҫамрӑк каччӑ - пӗртӑван Ковальцовсемпе Никифоровсем тата Юрий Васильев Казахстана ӗҫлеме кайма шутлаҫҫӗ. Вӗсене унта ӗҫлесе пурӑннӑ, ҫав хушӑрах Казахстанри целина ҫӗрсенче ял хуҫалӑх техникине тытса начар мар ӗҫлесе илекен ял ҫынни, Анатолий Тимофеев чӗннӗ.
— Ку маншӑн шӑпаллӑ ҫул ҫӳрев пулчӗ, - малалла тӑсать хӑйӗн историне Юрий Васильев. - Мана унта пурнӑҫра иккӗмӗш хут ӑнчӗ. Эпир Красивинский ятлӑ пысӑк ял тӑрӑхне ҫитсе тухрӑмӑр. Ӗҫ ӗҫпе, анчах шӑпах ҫакӑнта тӗл пултӑм эпӗ хамӑн иккӗмӗш ҫуррине. Ҫакӑн пек ҫутӑ туйӑмсене эпӗ урӑх нихҫан та тӳссе курман. Сӑлтавӗ чӑн-чӑн чиперкке Наташа Портухай пулчĕ. Эпӗ ӑна юратса пӑрахрӑм. Хӗр мана хирӗҫ хуравларӗ. Анчах вӑл вунҫиччӗре ҫеҫчĕ. Унӑн ашшӗ-амӑшӗ пирӗн таса хутшӑнусене хирӗҫ пулчĕç. Конкурентсемпе те ыйтусене татса пама тиврӗ. Хӗре поселокри чылай каччӑ юратса пӑрахнӑ. Эпир, Хушăлкаран ӳт-пӳ енчен ҫирӗп, спортпа, футболла, хоккейла лайӑх вылякан тата йӗлтӗрҫӗсем кунта улттӑнччӗ. Ҫавӑнпа пиртен хӑратчĕç, хисеплетчĕç. Наташа вунсаккӑр тултарсан мӑшӑрлантӑмӑр. Ку ӗҫ 1983 ҫулта пулса иртнӗ. Ҫулталӑкран пирӗн Валентина ятлӑ хӗр ҫуралчӗ. Икӗ ҫултан юратнӑ мӑшӑр мана Саша ывӑл парнелерӗ. 1995 ҫулта виҫҫӗмӗш ача Настя хӗр çуралчĕ. Казахстанра аванччĕ, анчах СССР арканнӑ хыҫҫӑн вырӑнти халӑх килен-каян çине пӑхасси тӑрук улшӑнчĕ. Эпир кунта ют пулса тӑтӑмӑр. Ҫавӑнпа пирӗн ҫемье пӗтӗмӗшле канашра эпӗ ҫуралса ӳснӗ ҫӗре таврӑнма йышӑнчĕ. Ку ахаль йышӑну пулмарĕ. Анчах кайран ҫак йышӑнушӑн никам та ӳкӗнмерĕ. Ҫапла эпир Петровкӑра пурăнма тытăнтăмăр.
Юрий Васильев паянхи кулленхи кунсемпе тата хӑйӗн пысӑк ҫемйипе те паллаштарчӗ. Тӑванӗсемпе ҫывӑх ҫыннисем пулӑшнипе 2000 ҫулта кил-ҫурт таврашӗнчи пур ҫурт-йӗрпе тата ытарайми чечек пахчисем лартса тултарнӑ анлӑ та хӑтлӑ ҫурт туса лартнӑ. Хуçалăх хуҫин мăшăрĕ лайӑх чечек ӳстерекен тата пахчаҫӑ шутланать. Вӑл хризантема ӗрчетме юратать. Мӑшӑрӗ хуҫалӑх ӗҫӗсенчен пушӑ вӑхӑтра пулӑ тытма юратать. Килти хуҫалӑхра Васильевсен тӗрлӗ выльăх-чĕрлĕх йышлӑ. Ӗлӗкхи илемне сыхласа хӑварнă аслашшӗпе асламӑшӗн паян тӗп пуянлӑх шутӗнче ҫичӗ мӑнук - Катя, Даша, Ксюша, Надя, Вика, Лиза тата Матвей. Вӗсен ывӑлӗ Александр Петровкӑран каясшӑн пулман. Вӑл Васильевсен мӑн аслашшӗ вырӑнӗнче мунчаллӑ, гаражлӑ икӗ хутлӑ питӗ лайӑх коттедж туса лартнӑ. Мӑшӑрӗпе, Хушăлкари вӑтам шкулта ют чӗлхе учителӗнче вӑй хураканскерпе, Ирина Владимировнапа, тӑватӑ ача ҫитӗнтереҫҫӗ.
- Ҫак ял тӑрӑхӗн ҫулталӑкӗпех обществӑпа пӗлтерӗшлӗ ӗҫӗсен тӗп вырӑнӗ ҫак ҫемье мӑшӑрӗпе тӳрремӗнех ҫыхӑннӑ, — хутшӑнать калаҫӑва Хушăлка ял хутлӑхӗн пуҫлӑхӗ Виктор Владимирович Тимофеев. - Наталия Романовна - ял старости. Петровкăри ҫынсем мӗн ыйтнипе малтан ун патне каяҫҫӗ. Кайран эпир вӗсене пӗрле татса паратпӑр. Ҫурҫӗрте вахта мелӗпе ӗҫлекен ывӑлӗ Саша парнеленӗ хӑйӗн харпӑр тракторӗпе Юрий Александрович хӗллехи тапхӑрта ял урамӗсене тасатать. Пӗр субботник те вӑл хутшӑнмасӑр иртмест. Ял тӑрӑхӗнчи ытти ялсене те тирпей-илем кӗртес ӗҫре урапаллӑ трактор пама килӗшет. Çавăн пек ҫынсем ҫинче паянхи ял тытӑнса тӑрать те.
Владимир СМОЛОВ.
Сăнӳкерчӗкӗсем: Владимир Смолов.