Халӑх алӗҫӗсене чӗртесси

Мелевĕспуçĕнчи Владимир Витальевич Юшманов керамикӑпа кӑсӑкланни уншӑн ача-пӑча ӗмӗтне пурнӑҫа кӗртни пулнине йышӑнать.
Мӗнле пултаруллӑ та ырă чунлӑ ҫынсем пурӑнаҫҫӗ-ха пархатарлӑ Пишпӳлек районӗнче! Мелевĕспуçĕнчи мӑшӑрсем Владимирпа Венера Юшмановсем ҫакна уҫҫӑн ҫирӗплетеҫҫӗ. Венера Николаевна, ачаранпах чечексене юратса ӳснӗскер, картишпе ҫурта ҫӑтмах садне ҫавӑрнӑ! Унӑн фантазийӗ тата ӳсентӑрана юратни — уҫӑ тӳпе айĕнче ӳсекенни те, килти хӑтлӑхра та - сӑрӑсен калейдоскопне парнелеҫҫӗ, пӳлӗмри чечексем вара керамика чӳлмекӗсенче тивӗҫлӗ рамка тупаҫҫӗ, вĕсене мӑшӑрӗ уйрӑмах ӑшшӑн, ӑсталӑхпа тӑвать.
Йӑл кулса Владимир тунмасть: керамика уншӑн ача ӗмӗчӗн — шалта тарӑннӑн пурӑнакан, вӑхӑт иртнӗҫемӗн формӑна кӗрсе пыракан ӗмӗтӗн — пурнӑҫа кӗни пулса тӑнӑ. Профессипе кадастр инженерӗ тата чунӗпе гончар, вӑл хӑйӗн мастерскойӗн алӑкӗсене яриех уҫса ярать, унта цифрӑсемпе плансем вырăнне алӑ ӑшшипе чӗрӗ тӑм вырӑн параҫҫӗ. Пластилинпа ача-пӑча вӑййисенче тӗвӗленнӗ юрату ҫулсем иртнӗҫемӗн чӑн-чӑн искусствӑна куҫнине каласа парать Владимир. Хӗллехи каҫсенче ҫут ҫанталӑк юр пӗркенчӗкӗ айӗнче ҫывӑрса кайсан вӑл пӗтӗмпех керамика тӗнчине путать. Владимир хӑйӗн чун туртӑмӗн тӗп двигателӗ ялан аталану тесе шутлать — ӑсталӑхӑн чикки ҫук ремеслӑра пӗр вӗҫӗм малалла утмалла. Ун валли керамикӑпа ӗҫлесси — тӑм пахалӑхӗсене тӗпчесси, ҫӗнӗ пропорцисемпе хутӑшсене шырасси, формӑсене, текстурӑсене тата ăсталăх техникисене алла илесси, пӗҫертӳсемпе тата температура режимӗсемпе экспериментсем тӑвасси. Кашни тапхӑр тимлӗх, чӑтӑмлӑх тата шухӑшлама ыйтать, процеса чӑн-чӑн пултарулӑх тӗпчевне ҫавӑрать. Владимир хӑй чун туртӑмне ҫапла ҫырса кӑтартать: гончар кругĕпе ӗҫлени ӑна илӗртет — унӑн ритмлӑ ҫаврӑнӑшӗнче ятарлӑ асамлӑх пытаннӑ, вӑхӑт вӑрах тăсăлать тейӗн, ӑстапа тӑм хушшинче вара лӑпкӑ, авалхи калаҫу ҫуралать. Ахаль тӑм татӑкӗнчен нумай ҫул хӗсметре тӑракан япала ҫуралать, алӑ ӑшшине, ӗмӗрсен асаилӗвне упраса, мӑн асаттесен ӑслӑлӑхӗпе пулас ӑрусен сывлавне хӑй ӑшӗнче ирӗлтерет.
«Манӑн чӑннипех хавхалантаракан ӗҫпе аппаланас килет, - тет вӑл. — Тус-юлташпа ҫывӑх ҫыннӑмсене парне пама питӗ юрататӑп: вӗсенче манӑн пӗр пай юлать, ҫавӑнпа савӑнӑҫа иксӗмӗр те туятпӑр». Тӑм, вут-ҫулӑм тата алӑсем ҫак япаласене функционаллӑ кӑна мар, чӗрӗ, чунлӑ, кил-ҫуртри хӑтлӑхпа туслӑ ӑшӑлӑх пайӗ тӑваҫҫӗ.
- Ҫулла эпӗ хамӑр район карьерсенче тӑм кӑларатӑп, - пайланать Владимир, хӑйӗн запасӗсене кӑтартса. - Ҫавӑн пекех хатӗррине туянатӑп - акӑ ку, Чулхулари Дивеевская тата Ярославльти Брауни.
Ӑста вырӑнти тӑм йышне тӗплӗ тишкернӗ, вӑл, шел пулин те, хӑй тӗллӗн усӑ курма юрӑхлӑ мар, анчах хӑй тӗллӗн усӑ курма Владимир май тупнӑ: ӑна Брауни тӑмӗпе хутӑштарать, массӑна пластиклӑрах та итлеме хӑнӑхтарать, пропорцисене нумайччен суйласа илет, тӗрлӗ вариантсем туса пӑхать, кӑмакара тӑм мӗнле тытнине пӑхать.
Гончар Владимир Витальевич хӑйӗн ӑсталӑхне ҫав тери юратать, ҫавӑнпа та тӑмран илемлӗ япаласем туса хурасси ҫинчен, технологисен кӑткӑс енӗсем ҫинчен тата формӑсен тӗрлӗ енӗ ҫинчен сехечӗ-сехечӗпе каласа пама хатӗр.
Пӗлтӗрхи юпа уйӑхӗнче вӑл 1972 ҫултанпа вӑй хуракан ҫемье пултарулӑх мастерскойӗ Ярославль керамисчӗсен мухтавлӑ династине малалла тӑсакан керамистран Алексей Золотовран пӗр эрне малта пыракан курс витӗр тухнӑ. "Кун пек ӑстаран вӗренесси сайра тӗл пулакан ӑнӑҫу, - тет Владимир. Пӗр эрнелӗхе паллӑ ӑстаҫӑ манпа ӗҫлеме халалларӗ, ӑсталӑх пӗлӗвӗпе тата вăрттăн енӗсемпе туллин паллаштарчӗ - ку чӑннипех хавхалантаракан вӑхӑт пулчӗ".

Владимир Раҫҫейӗн паллӑ гончарӗпе тата блогерӗпе Илья Калашниковпа ҫыхӑну тытать, вӑл ахаль 200 литрлӑ пичкерен газпа керамика пӗҫерме муфель кӑмаки мӗнле тума май пуррине каласа панă. Владимир ҫак шухӑша пурнӑҫа кӗртнӗ. Гаражра унӑн завод кӑмаки пур пулин те, пурпӗрех хӑй аллипе ӑсталани кӑмӑлне ытларах кайнă.
Хӑй ӑсталанӑ кӑмакара пӗрремӗш хут 2025 ҫулхи пуш уйӑхӗнче тăм изделисене пӗҫертнӗ. Пуласлӑх планӗсем вутӑ кӑмаки туса керамика пӗҫерме пирӗн асаттесем тунӑ пек тăвасси.
- Изделисен пӗр пайӗ ҫуркаланса пӗтрӗ, — аса илет вӑл лӑпкӑн. - Кӳренмелле пулчӗ, паллах. Анчах унсӑрӑн вӗренеймӗн. Кӑмака конструкцине ӑшӑтмалли режим улӑштарма тиврӗ. Тӗп пĕçертесси тӑхӑр сехете яхӑн илет, пӗтӗм процесс вара, изделие хывнинчен пуҫласа ӑна кӑлариччен — талӑкӗпех! Ҫакӑн пек пӗҫертӳсем тата яланах ҫӗнӗ экспериментсем пулнӑ, утиль ҫунтарӑвӗ ҫумне сӗт сӗресси, вӗри черепкӑна кӑштах йӳҫек шӗвек ӑшне вут хыпса илни хушӑннӑ. Малашне Владимир форма, тӗс тата текстура майӗсене анлӑлатас тесе хура пӗҫерме тата тӗтӗм кӑларма, ҫавӑн пекех глазурлӑ пӗҫерме алла илме палӑртать. Вутӑ кӑмаки — чӗрӗ, чӑн-чӑн ӗмӗт - уйрӑм ӗмӗт пулса юлать, унта керамикӑна пирӗн асаттесем тунӑ пек пӗҫереҫҫӗ: вутпа, тӗтӗмпе, кӗтсее тата процеса хисеплесе. Кун пек пӗҫертни васканине чӑтмасть — вӑл опыт, интуици тата вут-ҫулӑмпа диалог ыйтать. Ун вырӑнне кӑмакаран тухнӑ кашни япала хӑйне евӗрлӗ ҫӗр вӑйӗпе, ҫулӑмпа тулса ларать.
Тата, паллах, ҫулӑн пӗлтерӗшлӗ пайӗ конкурссемпе ярмӑрккӑсене хутшӑнасси — чӗрӗ хутшӑну, опытпа ылмашӑнасси, алӑ ӗҫне, йӑла-йӗркене тата характерлӑ япаласене хаклакан ҫынсемпе тӗл пулни пулӗ. Мӗншӗн тесен чӑн-чӑн керамика ҫынсен хушшинче пурӑнмалла, алӑра, сӗтел ҫинче тата кулленхи пурнӑҫра пулмалла.
Халӗ Владимир Витальевич глиномялка хатӗрлессипе «тухатлать», алӑпа ҫирӗм–вӑтӑр килограмм ҫӑрма — йывӑр та вӑрах. Механизаци кунта ахаль кирлӗ: кирлӗ япаласем - двигатель, шнек тата металл туяннӑ ӗнтӗ вӑл.
Ӑстаҫӑн кашни пултарулӑхӗ хӑйне евӗрлӗ, хӑйне уйрӑм пӑхмаллине ыйтать. Кружкӑсем, сахӑр савӑчӗсем, тӑвар сапаканнисем, турккӑсем, кӗленчесем, вазӑсем, ҫурта лартмалли савӑтсем, пыл чӳлмекӗсем тата ӑстаҫӑ алли ӑшшипе, чунӗпе тулнӑ ытти япаласем ҫывӑх ҫынсемшӗн, юлташсемшӗн илемлӗ парнесем пулса тӑраҫҫӗ. Юлташсем патне килме кӑмӑллӑ, сӗтел ҫинче вара санӑн япалусем — илем валли кӑна мар, антураж пек мар, куллен усӑ куракан чӑн-чӑн чӗрӗ савӑт-сапа. Турилккесем, чашӑксем, ҫӗрулмине кӑмакаран тӳрех парса тӑракан тӑм чӳлмексем - ҫаксем пурте вӗсене тунӑ ал-чӗре ӑшшипе сывлаҫҫӗ.
- Кашни япала ман ӗҫпе тӑрӑшулӑх историне хӑй ӑшӗнче йӑтса пырать, чей курки илнӗ чухне кашнинчех ӑна калӑпланӑ, ҫунтарнӑ, глазурланӑ ӑстапа куҫа курӑнми ҫыхӑну туятӑр, - тет ăста. - Кунра та уйрӑм асамлӑх пур: ахаль апат ритуала ҫаврӑнать, ансат апат — пӗчӗк уява.
Ҫавӑн пекех Владимир хӑйӗн ҫутҫанталӑк супӑньне, ӗлӗкхи рецептсем тӑрӑх, пирӗн асаннесем, мӑн асаннесем тунӑ пекех тӑвать. Нимле химисӗр, ӳтшӗн, сывлӑхшӑн тӑрӑшса. Кашни татӑкӗ - ӗмӗрсем урлӑ куҫнӑ йӑла-йӗрке, асӑм тата чун пайӗ.
Кунта уйрӑм асамлӑх пур: ахаль япаласем — савӑт-сапапа супӑнь — пурнӑҫӑн пӗр пайӗ пулса тӑраҫҫӗ, ҫурта чӗртеҫҫӗ, кашни кун кӑшт ӑшӑрах та хӑтлӑрах тӑваҫҫӗ. Вӗсем ахаль хӗсметре кӑна мар, иртнипе хальхи вӑхӑта пӗрлештерсе истори каласа параҫҫӗ, ӑстаҫӑ аллисемпе вӗсемпе усӑ куракансен чӗрисене.
Юшмановсем хӑйсен тӗслӗхӗпе районти ытти халӑха пултарулӑхпа хӑйне хӑй çулне пурнӑҫлама хавхалантараҫҫӗ. Вӗсем пӗчӗк ялта та хӑвăн пултарулӑхна аталантарма, хӑв тавра илем кӳме майсем тупма май пуррин тĕслĕхĕ пулса тăраççĕ. Вӗсен ҫурчӗ — илеме, ӑсталӑха тата чун ӑшшине хаклакансемшӗн туртӑм центрӗ.
Юшмановсем хӑйсен пултарулӑх анлӑшне анлӑлатма палӑртаҫҫӗ. Владимир ача-пӑчапа аслисем валли ӑсталӑх класӗсем ирттерме пултаракан гончар студийӗ йӗркелесси пирки ӗмӗтленет. Венера, хӑй енчен, картишӗнче канмалли, хӑнасене йышӑнмалли кӗтес йӗркелесшӗн, унта сад илемӗпе киленме, Владимир аллипе ӑсталанӑ керамика савӑтран хӑй утарӗнчен пылпа техӗмлӗ чей тутанса пӑхма май пулӗ.

Галина Варикова.
Сăнÿкерчĕкĕсем: Галина Варикова.