Хушăлка фермерĕ: «Ял пурӑнтӑр тетӗп»

Хӑйӗн ӗҫне чунтан парӑнни, ӗҫе юратни, хисеплени — Хушăлка ялӗнчи Григорьевсен ҫемйине ятарлă тăвать.

Пасар кунӗсенче Пишпӳлек ялӗнчи сӗт-ҫу суту-илӳ киоскӗ ҫывӑхӗнче яланах çын нумай. Ку суту-илӳ вырӑнӗ кӑна мар, ял хуҫалӑх усламҫи «Кош-Елгинский» кооператив (СПоК) туса кӑларакан пахалӑхлӑ сӗт-ҫу продукцине хаклакансемшӗн чӑн-чӑн туртӑм центрӗ. Ҫак ӑнӑҫлӑ предприятие Юрий Григорьев, вырӑнти фермер никĕсленĕ, ҫӗнӗлӗх тата ҫине тӑрса ӗҫлени 2018 ҫултанпа кооператива аталантармалли никӗс хывнӑ.

«Кош-Елгинский» СПоК историйӗ — патшалӑх пулӑшӑвӗ харпӑр хӑй хывӑмӗсемпе тата бизнеса йӗркелеме пӗлсе пӑхнипе пӗрле пысăк кӑтартусем патне илсе ҫитерме пултарнин ҫутӑ тӗслӗхӗ. Кооператива Пушкӑртстан Республикин бюджетӗнчен укҫа-тенкӗ илнӗ тупӑш тӑвакан проектсене тата Юрий Григорьевӑн хăйĕн укҫи-тенкине пурнӑҫа кӗртнипе йӗркелеме май пулнă. Ҫакӑн пек проектсен тӗп шухӑшӗ кооператив юхӑмне комплекслӑ аталантарассинче, ӑна пайлакансен тупӑшне ӳстерме тӗллев лартнӑ. Ҫакна хальхи пурлӑх комплексне туянса пурнӑҫлаҫҫӗ, ял хуҫалӑх продукцине туса илме, тирпейлеме, турттарма, курттăм тата ваккӑн сутма техника тата оборудовани кӗрет. Юрий Григорьев конкурс суйлавӗ витӗр тухса грант илсен ҫак ӗҫе самай хӑвӑртлатма пултарнӑ, сӗт турттаракан автомобиль, чӗр тавар оборудованийӗ тата, паллах, суту-илӳ павильонӗ туяннӑ, вӑл паян вӗсен суту-илӳ ӗҫ-хӗлӗн чӗри шутланать.

Кооператив йӗркеленнӗ малтанхи тапхӑрта ĕне сӗчӗ пайщиксен ӗнисенчен кӑна тирпейленнĕ. Анчах та, вӑхӑт иртнӗ май, Юрий Владимирович чӗр тавар базине анлӑлатса ҫаврӑнӑҫулӑхпа мал курӑмлӑха кӑтартнă. Пилӗк ҫул ытла ĕнтӗ вӑл Хушăлка ялӗпе Менеуз-Мускав ялӗн халӑхӗнчен сӗт туянать. Ҫулла, сӑвӑм чи нумай чухне, сӗт пухасси куллен пырать, хӗллехи тапхӑрта — кун сиктерсе. Ҫак тытӑм ҫирӗп производствӑна тивӗҫтерме кӑна мар, вырӑнти ҫынсене пулӑшма та май парать, вӗсене ытлашши сӗте юрӑхлӑ сутма май парать.

Паян сӗт сутакансен списокӗнче икӗ ялтан 40 яхӑн кил шутланать. Палӑртса хăвармалла: ĕнесен хуçисемпе вӑхӑтра, уйӑхне икӗ хутчен, чӗрӗ укҫапа расчет тăваççĕ, ҫакӑ шанӑҫпа вӑрах вӑхӑтлӑх килӗштерсе ӗҫленин пӗлтерӗшлӗ факторӗ пулса тӑрать. Сӗт сутакансен хушшинче 20 ҫын СПоК пайщикӗсем шутланаҫҫӗ, ҫакӑ фермерпа кооператив членӗсем хушшинчи тачӑ ҫыхӑнӑва палӑртать.

Кооперативӑн хак политикине те асӑрхама тивӗҫлӗ. Хӗлле сӗт туянмалли хак литрне 40 тенкӗпе танлашать, çулла вара, кӑшт чакнӑ пулин те, хакӗ 35 тенкӗрен кая мар шайра юлать. Хаксен ҫакнашкал дифференциацийӗ производствӑн сезон уйрӑмлӑхӗсене шута илет, сĕт сутакансен пӗрле ӗҫлес интересне тытса пыма май парать. Пуҫтаракан сӗт калӑпӑшӗ тĕлĕнтерет: хӗлле икӗ кунра 600 литра яхӑн пухӑнать, ҫулла вара, «сӗт пикĕ» тапхӑрӗнче, ҫак кӑтартусем икӗ е виҫӗ хут ӳсеҫҫӗ. Кун ҫумне Юрий Григорьевӑн хӑйӗн производствине хушмалла: унӑн ферминче 15 пуҫа яхӑн мӑйракаллӑ шултра выльӑх пур, вӗсенчен пиллӗкӗшӗ — сӑвакан ӗнесем.

Фермер хуҫалӑхӗн пуҫлӑхӗ хӑй сӗт пухса ӑна кайран Пишпÿлек ялӗнче хӑйӗн фирма суту-илӳ павильонӗ урлӑ сутассипе ӗҫлет. Ку вырӑн «Кош-Елгинский» СПоК продукцийӗнче унӑн пахалӑхне, тутине, чи пӗлтерӗшли, «ял» йӑхӗнчен тухнине хаклакан туянакансемшĕн чӑн-чӑн магнит пулса тӑрать.

Эпӗ суту-илӳ точкине ҫитсе курнӑ вӑхӑтра, чӗрӗ черет пулин те, туянакансене хӑвӑрт çырлахтаратчĕç. Юрий Владимирович хӑй те хӑйне питӗ сӑпайлӑ та тимлӗ сутуҫӑ пек кӑтартрӗ. Вӑл яланхи клиентсене хаваспах йӳнерех сутрĕ, вӗсене вӑл сӑнран питӗ лайӑх пӗлет иккен. Ҫӗнӗ туянакансем те тимлӗхсӗр юлмарӗҫ — вӗсем валли те кӑмӑллӑ бонуссем пӑхса хӑварнӑ, ҫакӑ, паллах, клиентсен шанчӑклӑ базине йӗркелеме пулӑшать. Кӗске вӑхӑт хушшинче 60 яхӑн ҫын продукци туянма ӗлкӗрчĕç, вӗсенчен кашниех пахалӑхпа тутипе чунтан тӗлӗннине пӗлтерчĕç.

 «Кош-Елгинский» СПоКăн сӗт продукцийӗн ассортименчӗ тĕлĕнтерет, тӗрлӗ тутăсене тивӗҫтерме пултарать. Линейкӑра ҫаксем пур: сӗт, хӑйма, тӑпӑрчӑ, сыр, услам çу, кефир, ряженка, шĕвĕ хӑйма, тӑпӑрчӑ сырӗ, корот, сыворотка тата сепариленӗ сӗт (обрат). Пысӑк пахалӑхшӑн тата пур стандартсене те пӗрле явап тытассишӗн фермерӑн мӑшӑрӗ яваплӑ, вӑл продукцие тирпейлес, кирлӗ кондицие ҫитерес тата ӑна тултарас пӗтӗм процеса хӑй ҫине илет. Ку чӑн-чӑн ҫемье ӗҫӗ, унта командӑн кашни членӗ пӗрлехи ҫитӗнӗве хӑйӗн тӳпине хывать.

Хӑвӑртлӑхпа массӑллӑ пулни час-часах пахалӑхпа чуна хӗссе кӑларакан хальхи тӗнчере хӑйсен ӗҫӗпе, юратӑвӗпе пире ҫӑлкуҫсем патне тавӑракан ҫынсем те пур. Марина, фермер мӑшӑрӗ, Пушкӑрт патшалӑх аграри университечӗ ҫумӗнчи сыр тӑвакансем хатӗрлекен курсран вӗренсе тухнӑскер, — ҫавӑн пек ҫынсенчен пӗри. Анчах унӑн историйӗ — сыр ӑсталӑхӗ ҫинчен кӑна мар, ҫемьери тарӑн хаклӑх ҫинчен те, хӑйӗн ӗҫне чунтан парӑнни ҫинчен те, таврари тӗнчене кӑшт лайӑхрах тӑвас килни ҫинчен те каласа пани. Вӑл илемлӗ ҫын, юратакан арӑм, виҫӗ ачан тӑрӑшуллӑ амӑшӗ тата виҫӗ мӑнукӑн телейлӗ асламӑшӗ. Унӑн пурнӑҫӗнче ҫемье савӑнӑҫӗпе професси тивӗҫӗ килӗшӳллӗ пӗрлешеҫҫӗ. Шӑпах ҫак килӗшӳлӗх, вӑл кӑларакан ҫак шалти ҫутӑ унӑн хайлавӗсене те — хӑй юратса хатӗрлекен сырсемпе ытти сӗт продукцине куҫать пулӗ. Анчах кашни тутлӑ ҫимӗҫ хыҫӗнче ӑсталӑх кӑна мар, пӗтӗм философи тӑрать. Ҫак философие те Юрий Владимирович сӑмахӗсем питӗ лайӑх кӑтартса параҫҫӗ, унӑн ӗҫӗ-хӗлӗ сӗт туса илессипе тачӑ ҫыхӑннӑ: «Манӑн ку ӗҫре мӗнле те пулин пуйса каяс тӗллев нихӑҫан та пулман. Эпӗ ял пурӑнтӑр тетӗп. Мӗн авалтан харпӑр хуҫалӑхра ӗне тĕп тӑрантакан шутланнӑ. Эпӗ хамӑн туянакансен сӗтелӗ ҫине экологи тӗлӗшӗнчен таса улӑхсенче кӗтӳ ҫӳретекен, унта ӳсекен тӗрлӗ курӑкпа тӑранса пурӑнакан ӗнесенчен илнӗ чӑн-чӑн чӗрӗ сӗт илсе килнӗшӗн питӗ савӑнатӑп. Ҫавӑн пекех ялта пурӑнакан хресченсене хамӑн ӗҫпе ӗҫлесе илме пулӑшнӑшӑн та кӑмӑллӑ. Ку маншăн питӗ кӑмӑллӑ».

Ку сӑмахсем кӑна мар, чӑн-чӑн чӑнлӑх. Вӗсем ҫӗрпе, ҫут ҫанталӑкпа, йӑла-йӗркепе тарӑн ҫыхӑну тытни пирки калать. Юрий тата Марина Григорьевсем хӑйсен ӗҫӗнче тупӑш ҫӑлкуҫӗ кӑна мар, ялти пурнӑҫа пулӑшмалли, унӑн хӑйне евӗрлӗхне упрамалли меслет те кураҫҫӗ. Вӗсем ҫут ҫанталӑка, чӗр чунсемшӗн тӑрӑшнине тата тӳрӗ кӑмӑллӑ ӗҫе хаклаҫҫӗ.

Григорьевсен ҫемйи чӑн-чӑн ӗҫченсем. Вӗсен хӑйсен ӗҫне чунтан парӑнни, ӗҫе юратни, хисеплени — вӗсене уйрӑм реете тăратаканни. Ӗҫ час-часах йӳнелекен тӗнчере вӗсем пире унӑн чӑн пӗлтерӗшне аса илтереҫҫӗ. Ҫынсене тӑрантарассинчен хисеплӗрех япала ҫук-ҫке ҫӗр ҫинче. Григорьевсем харпӑр телее, ҫемье хаклӑхӗсене тата хӑйсен ӗҫне парӑннине, ыттисене усӑ кӳрсе мӗнле пӗрлештерме май пуррин хавхалантаракан тӗслӗхӗ. Вӗсем манӑҫа тухнӑ йӑла-йӗркене ҫӗнӗрен чӗртеҫҫӗ, ялти пурнӑҫ йӗркине тытса тӑраҫҫӗ, пире чӑн-чӑн, чӗрӗ апат-ҫимӗҫпе киленме май туса параҫҫӗ. Ку ӗҫре те вӗсен пысӑк тивӗҫӗ.

Гази МУХАМЕТОВ.

Сӑнӳкерчӗкӗсем: Гази Мухаметов.