Паттӑрлӑха астăвăмпа виҫеҫҫӗ

Пишпӳлек районӗнче Игорь Николаев офицера асӑннă.
Пишпӳлек районӗнче гварди аслӑ лейтенанчӗ Игорь Дорофеевич Николаев — Çурҫӗр Кавказра ҫар тивӗҫне пурнӑҫланӑ чухне пурнӑҫне панӑ офицер вилнӗренпе 30 ҫул ҫитнине халалласа асӑну мероприятийӗсем иртнӗ. Ҫак дата герой ҫинчен аса илме сӑлтав кӑна мар, чӑн-чӑн паттӑрлӑх мӗн иккенне тата Тӑван ҫӗршыва хӳтӗлеме пӗр иккӗленмесӗр тӑракансене асра тытни мӗн тери пӗлтерӗшлӗ пулнине ҫӗнӗрен ӑнланса илме май пулчӗ.
Чаплă мемориал ярӑмӗ Игорь Николаев ячӗ историри йӗрке кӑна мар, харпӑр кун-ҫулӑн пӗр пайӗ ҫынсене пӗрле пухнӑ. Унта хутшӑнакансен хушшинче Пишпӳлек район администраци пуҫлӑхӗ Александр Александрович Семенов, район администраци пуҫлӑхӗн социаллӑ ыйтусемпе тата кадрсемпе ӗҫлекен ҫумӗ Алексей Александрович Данилов, геройӑн ашшӗ-амӑшӗ Зинаида Николаевнапа Дорофей Федорович, пиччӗшӗ Владимир Дорофеевич ҫемйипе, район администраци пуҫлӑхӗ пулнӑ Наиль Габдуллович Гатауллин, Пишпӳлекри музей пӗрлешӗвӗн директорӗ Эльвира Ильдусовна Тикшаева, Елена Ивановна Андреева педагог, тӑванӗсем, ҫавӑн пекех ҫапӑҫу тӑванлӑхӗн представителӗсем, музей ӗҫченӗсем, Пишпÿлекри 2-мӗш вӑтам шкулти вӗрентекенсемпе вӗренекенсем.
Мероприятисем Пишпӳлекри историпе этнографи музейӗнче пуҫланнӑ, унта Игорь Николаева халалланӑ экспозици вырнаҫнӑ. Кашни экспонат кунта предмет кӑна мар, вӑхӑтпа хытса ларнӑ кун-ҫул фрагменчӗ. Витринӑра — ҫар мундирӗ, унпа офицер присягӑна парӑнса чи йывӑр тӗрӗслевсем витӗр тухнӑ. Юнашарах Игорьшӗн чӑн-чӑн талисман пулса тӑнӑ кашӑк выртать. Ахаль япала пӗррехинче унӑн пурнӑҫне ҫӑлса хӑварнӑ: пенӗ чухне пуля шӑпах ӑна пырса ҫапнӑ. Ҫак сӑпайлӑ япала килен-каяна уйрӑмах пырса тивет: унта мирлӗ пурнӑҫӑн кулленхи пурнӑҫӗпе вӑрҫӑн хаяр чӑнлӑхӗ пӗрлешнӗ.
Экспозицире «Тӑван ҫӗршыв умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» орденӑн II степеньлӗ медальне — Игорь Николаев тӑратнӑ наградӑна — уйрӑмах хисеплесе кӑтартнӑ, анчах ӑна илме ӗлкӗреймен вăл. Тепӗр экспонат та ҫавӑн пекех чуна пырса тивет — вӑл гитара. Игорь юлташӗсен хастарлӑхне пулӑшас тесе час-часах гитарӑна хӑйпе пӗрле илсе çÿренĕ. Шӑплӑхӑн сайра саманчӗсенче вӑл салтаксене кил-ҫурта, тӑвансене, мирлӗ пурнӑҫа аса илтерекен юрӑсем шӑрантарнӑ. Паян ҫак гитара ӑс-хакӑл ҫирӗплӗхӗн тата чи йывӑр условисенче те ҫынлӑха упрама пултарнин символӗ пулса тӑнă.
Музей пӗрлешӗвӗн директорӗ Эльвира Тикшаева хӑнасене куравпа ирттернĕ, паттӑр офицер ҫинчен аса илнипе паллаштарнă. Администраци представителӗсем, Игорӗн ашшӗ-амӑшӗ тата шӑллӗ тухса калаҫнă. Паттӑрлӑх, Тӑван ҫӗршыва юратни тата, паллах, несӗлсен чӗринче пурӑнмалли асаилӳ ҫинчен каланӑ сӑмахсем янӑранă.
Игорь Николаев паттӑрлӑхӗ казаксен историйӗпе уйрӑмах çыхӑннине Железноводскри Ҫветтуй Великомученик Георгий Победоносец часавайӗн историйӗ. 2019 ҫулта Н.Г. Гатауллин пуҫарнипе казак генералӗ В.П. Бондарев ячӗллӗ Железноводскри ӳнерпе строительство техникумӗн территорийӗнче çак часавая — Тӑван çӗршывшӑн пуҫне хунӑ салтаксене асӑнса лартнӑ. Игорь Николаев Ермолов генерал ячӗллӗ 694-мӗш уйрӑм мотострелковăй батальонӗн — 1996 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнче терск, кубань тата урал казак-доброволецӗсенчен йӗркеленӗ хӑйне евӗрлӗ казак подразделенийӗн йышӗнче хӗсметре тӑнӑ. Батальон командирӗ Железноводскри казак атаманĕ В.П. Бондарев пулнă.
Ҫуралнӑран казак пулманран Игорь казаксен чун хавалӗ ҫирӗп пулнинчен, вӗсен йӑлисенчен, малти линири тимӗр дисциплинӑран тӗлӗннӗ. Вӑл казака кӗме пӗлсе йышăну тунă. Каярах офицер ашшӗ калашле: «Ку унӑн пӗлсе суйласа илни пулчĕ. Ман ывӑл чӑн-чӑн казак пек паттӑррӑн пуçне хунă та!». Игорь ячӗ ҫак часавайпа тата Железноводск хулипе яланлӑхах ҫыхӑннӑ, Дорофей Федоровичпа Владимир Дорофеевич Николаевсене терск казакӗсен ретне илнӗ.
Тӗлпулӑвӑн чи вичкӗн саманчӗсенчен пӗри архиври видеона кӑтартни пулчӗ: экран ҫинче чӗрӗ Игорь гитара илсе «Ан пер» юрра шӑрантарать. Ҫак публикаци вуншар ҫул хушши кӗпер пулса тӑчӗ, геройӑн чӗрӗ сассине пурне те аса илтерчӗ. Музейри тӗлпулу вӗҫӗнче хӑнасене асӑнса Игорь Николаев ҫинчен музей буклечӗсем пачӗҫ.
Унтан асӑну эстафетине Игорӗн тӑван шкулӗ — Пишпӳлекри 2-мӗш вӑтам шкул йышӑнчӗ. Ертсе пыракан Елена Ивановна Андреева хӑйӗн вӗренекенӗн пурнӑҫ ҫулӗ ҫинчен чун-чӗререн каласа пачӗ. Презентацире сӑнӳкерчӗксем мӗлтлетеҫҫӗ: акӑ Игорь пĕчĕккĕ чух, ашшӗн мотороллерӗ патӗнче пӗрремӗш утӑмсем тӑваканскер; акӑ вӑл — вӗренекен, унтан Свердловскри аслӑ ҫарпа политика танкпа артиллери училищин курсанчӗ.
Елена Ивановна 1994 ҫулта училищӗрен лейтенант званипе вӗренсе тухсан Игоре Мускав ҫар округӗн командующийӗн аллине валеҫнине аса илтерчӗ. 1994 ҫулхи авӑн уйӑхӗнчен пуҫласа 1996 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗччен вӑл легендарлӑ Таман дивизинче хӗсметре тӑнӑ, артиллери взвочӗн командирӗ, миномет батарейин разведка начальникӗ тата миномет батарейин командирӗ вырӑнӗсене йышӑннӑ. Боевой хатӗрленӳри ҫитӗнӳсемшӗн Мускавра Ҫӗнтерӳ 50 ҫул тултарнине халалланӑ ҫар парадне хутшӑнма тивӗҫнӗ.
Тӗлпулу тӑршшӗпе ҫамрӑк ӑру ячĕпе ыйтусем янӑрарӗҫ: «Кам вӑл герой? Кам вӑл патриот?» Ачасем хӑйсен шухӑшӗсемпе хастар паллаштарчӗҫ, паттӑрлӑхпа яваплӑх теми вӗсемшӗн пуш сăмах мар пулнине кӑтартрӗҫ.
Офицерӑн тӑванӗсемпе ҫывӑх ҫыннисем унӑн ҫапӑҫури ҫулне аса илнӗ. 1996 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнче Николаев лейтенанта Ҫурҫӗр Кавказ ҫар округӗн командующийӗн аллине янӑ, Чечен Республикинче правительство заданине батарея командирӗ вырӑнӗнче пурнӑҫланӑ. Ҫапӑҫу заданине пурнӑҫланӑ чухне паттӑрлӑхпа харсӑрлӑх кӑтартнӑшӑн патшалӑх наградине панӑ. 1996 çулхи утӑ уйăхĕн 15-мĕшĕнче Игоре гварди аслӑ лейтенанчӗ ят панӑ. Утӑ уйӑхӗн 17-мӗшӗнчех вӑл вӗрремӗш командировкӑшӑн награда парасса кӗтмесӗрех хӑй ирӗкӗпе Чечняна тепӗр хут кайнӑ.
Игорь Ведено, Курчали, Червленый районӗсенче миномет батарейин командирӗ вырӑнӗнче ҫапӑҫнӑ. Вӑл службӑра тӑнӑ батальона Веденоран Курчалие куҫарнӑ. Шӑпах унта 1996 ҫулхи çурла уйăхĕн 22-мӗшӗнче инкек пулнӑ: тӑшман пирӗн боецсене пеме тытӑннӑ. Икӗ рядовоя вӗлернӗ, Николаев аслӑ лейтенанта мӑйӗнчен йывӑр амантнӑ. Унччен маларах батальона Чечняран Прохладное поселокне илсе тухма приказ килнӗ, анчах шӑпа урӑхла килсе тухнă. Игоре Владикавказӑн ҫар госпитальне илсе ҫитернӗ, унта вӑл 1996 ҫулхи çурла уйăхĕн 26-мӗшӗнче сурансене пула вилнӗ. Вӑл 23 ҫулта кӑна пулнă.
Хӑнасем ачасене мӑн асаттесен паттӑрлӑхне хаклама, истори чӑнлӑхне упрама, паттӑрсен асне тивӗҫлӗ пулма чӗнсе каланӑ. Музыка парни Раиль Рустамович Едиханов калани пулчӗ, вӑл Игорь Николаев ҫӑлкуҫӗ ҫинчен юрӑ шӑрантарчӗ, автор пулнӑ май ӑна мӗнле йӗркеленине каласа пачӗ. Тӗлпулу вӗҫӗнче офицерӑн амӑшне Зинаида Николаевнана чечек ҫыххи парнеленӗ. Куҫҫуль витӗр вӑл ывӑлӗпе телефонпа юлашки хут калаҫни ҫинчен каласа пачӗ. Вӑл тухса калани никама та сӳрӗккӗн хӑвармарӗ — залра хӗрхенӳпе, хисеппе тулнӑ абсолютлӑ шӑплӑх хуҫаланчӗ.
Мероприятисем ӗмӗрлӗх канлӗх вырӑнӗ патӗнче вӗҫленчӗҫ. Герой вилтӑпри умӗнче асӑннине хисеплесе, чӗрӗ чечексем хурса хутшӑнакансем Игорь Николаев ячӗпе хисепленекен ҫӑлкуҫ патӗнче асӑнса чей ӗҫме пухӑнчӗҫ. Районта пурӑнакан чылай ҫыншӑн офицер ячӗпе хисепленекен ҫӑлкуҫ паттӑрлӑхпа тивӗҫе парӑннин символӗ пулса тӑнӑ. Офицерӑн ашшӗ-амӑшне пула ҫӑлкуҫ территорине хӑтлӑлатнӑ: кунта канма вырӑнсем йӗркеленӗ, лупассем вырнаҫтарнӑ, ҫӑлкуҫ патне кӗпер тата пусма тунӑ.
Вӑтӑр ҫул — пӗтӗм самана историне кӗрсе пыракан срок. Анчах вӑхӑт иртнĕсемĕн тĕксĕмленмен ятсем пур. Игорь Николаев кӗске пурнӑҫ пурӑнса ирттернӗ — 23 ҫул кӑна, анчах ҫутӑ йӗр хӑварнӑ. Ӑна тӑван ҫӗршывӗнче, Пушкӑртстанра, ун тулашӗнче — Ставрополь казак станицисенче, Пишпӳлек музейӗсенче астӑваҫҫӗ. Унӑн ячӗпе хисепленекен ҫӑлкуҫ ҫаплах шӑнкӑртатать, вӑл шӑрантарнӑ «Ан пер» юрӑ — ҫынсен чӗринче янӑрать.
Пишпӳлек районӗнчи асăну мероприятисем — паттӑрлӑха вӑхӑтпа виҫменнине тепӗр хут ҫирӗплетни. Ӑна астăвăмпа виҫеҫҫӗ. Ҫак асаилӳ те чӗрӗ.
Роза ИВАНОВА,
Пишпӳлекри историпе этнографи музейӗн кӗҫӗн ӑслӑлӑх ӗҫченӗ.
Сӑнӳкерчӗкӗсем: Роза Иванова.