Чӗрере юлакан ҫул ҫӳрев

Алевтина Герасимовна Васильева пуҫарӑвӗпе йӗркеленӗ Кавказа кайса килни чӑн-чӑн мыскара пулса тӑчӗ — ҫутӑ, пуян та калама ҫук чунлӑ.
Хӑтлӑ автобус, чаплӑ компани, туслӑх атмосфери тата ҫӗннипе чунтан кӑсӑкланни ҫак ҫулҫӳреве уйрӑмлатнӑ. Пур ҫыншӑн та, ытларах вӗсем аслӑ ӑрури ҫынсем, ҫулҫӳрев манӑҫми уçусен черетне ҫаврӑннӑ.
Маршрут Волгоград герой-хулинчен пуҫланчĕ. Мамай тӗмески ҫине ҫӗрлехи визит уйрӑмах вӑйлӑ тӗлӗнтерчӗ: Ӗмӗрхи вут патӗнчи шӑплӑх, вырӑнӑн уйрӑм чапӗ — ҫакӑнтан чӑнах та сывлӑша ҫавӑрса илет.
Тепӗр чарӑну — Калмӑк тӗп хули Элиста пулчӗ. Кунта ҫулҫӳревҫӗсем будда культурипе паллашрăмăр, мӑнаҫлӑ храма ҫитсе куртăмăр. Унтан вара ҫул малалла — Ставрополь ҫеҫенхирӗсен вӗҫӗ-хӗррисӗр анлӑшӗсем урлӑ илсе кайрӗ, унта ҫутҫанталӑк хӑй те шухӑша кайнӑ пек пулчӗ.
Кавказри Минераллӑ шывсен хулисем — Ессентуки, Кисловодск, Минераллӑ Шывсем — илемлӗ сӑнсемпе кӑна мар, тӗрлӗ минераллӑ шывсене тутанса пӑхма май пуррипе те савӑнтарчӗҫ. Кашни сыпкӑм ҫак тӑрӑхри хӑйӗн историне каласа парать тейӗн.
Пыл шыв сиккисене ҫитсе курни уйрӑм тимлӗхе тивӗҫ. Унта сывлӑш пыл шӑршипе тулса ларнӑ, кӗленче кӗпер вара хӑюлӑхӑн чӑн-чӑн тӗрӗслевӗ, ҫав вӑхӑтрах ҫутӑ туйӑмсен ҫӑлкуҫӗ пулса тӑнӑ.
Пятигорскра Алена волонтер-гид ушкӑн валли илӗртӳллӗ экскурси ирттерчӗ: ҫулҫӳревҫӗсем Лермонтов вырӑнӗсенче пулса «Чебурашка» фильм ӳкернӗ парк тӑрӑх уҫӑлса ҫӳрерĕç. Машук тӑвӗ ҫине канат ҫулӗпе хӑпарни вара тӗлӗнмелле панорамӑсем парнелерӗ. Сӑмах май, ту тӑррине «Пишпӳлек» кӑтарту вырнаҫтартăмăр — халӗ хӑнасем ҫак ял пурри ҫинчен пӗлӗҫ. Тӗлӗнмелле, Михаил Галустян хӑйӗн кулӑшла номерӗсенче шӑпах ҫак тӑва час-часах асӑнать.
Анчах ҫулҫӳревӗн тӗп пӗлтерӗвӗ Кавказӑн чапӗпе илемӗ пулса тӑчĕ. Юр ҫӗлӗкӗсемпе витӗннӗ мӑнаҫлӑ тусем никам пырса кӗрейми пек туйӑнаҫҫӗ, ҫав вӑхӑтрах илӗртеҫҫӗ те, илӗртеҫҫӗ. Вӗсен умĕнче тӑрса, ту тӑррисем ҫине пӑхса, ирӗксӗрех хӑвна пысӑк та илемлӗ тӗнчен пӗчӗк пайӗ пек туятӑн.
Уйрӑмах Эльбрус районӗнче канат ҫулӗпе ҫӳрени асра юлчӗ: кашни метр ҫӳлелле хӑпармассерен ҫӗнӗрен те ҫӗнӗ горизонтсем, чуна тыткӑнлакан пейзажсем уҫӑлаҫҫӗ. Басан ту ҫинчи юханшыв та сӳрӗккӗн хӑвармарӗ — хӑватлӑ, вӑр-вар, тискер те илемлӗ.
Кавказ культурипе тата йӑли-йӗркипе тӗл пулни те ҫавӑн пекех ҫутӑ туйӑм пулчӗ. Анчах, тен, чи хакли — вырӑнти ҫынсен тараватлӑхӗ. Вӗсен тараватлӑхӗ, чун-чӗререн кулни тата хӑйсен тӗнчин пӗр пайне пайлама хатӗр пулни ҫулҫӳреве чӑннипех те ӑшӑ турӗ.
Шали хули, Аргун ту хушӑкӗ тӑрӑх илӗртӳллӗ экскурсишӗн Адам гида уйрӑм тавтапуç.
Ҫак ҫулҫӳрев пур ҫулҫӳревҫӗсемшӗн те чӑн-чӑн уçу пулса тӑчӗ. Кавказ хӑйӗн пӗтӗм тӗрлӗ тӗсӗпе — тӗлӗнмелле ҫутҫанталӑк, пуян истори тата тӗлӗнмелле ырӑ ҫынсен хӗрри пек-курӑнса кайрӗ.
Пӗтӗм ушкӑн ячӗпе Алевтина Герасимовнана, Валентина Власовнана, пӗтӗм командӑна, медиксемпе водительсене чунтан тав тӑвас килет. Вӗсен профессионализмне, тимлӗхне, тӑрӑшулӑхне пула ҫулҫӳрев хӑтлӑ та хӑрушсӑр иртрӗ, ун ҫинчен аса илни вара пирӗнпе яланлӑхах — пурнӑҫри чи ҫутӑ та манӑҫми пулӑмсенчен пӗри пулса юлӗ.
Наталья ПРОКОПЬЕВА,
Михайловка ялӗ.
Сӑнӳкерчӗкĕ: Наталья Прокопьеван харпӑр архивĕнчен.